Naukowy Portal Archiwalny
W sali wystawowej Archiwum Narodowego na Chodovcu w Pradze (Narodní archiv Pracha) dnia 15 maja 2026 r. otwarto nową wystawę panelową, tym razem poświęconą działalności międzynarodowego ruchu studenckiego w okresie zimnej wojny (1945–1991). Wystawę przygotował Instytut Historii Najnowszej Akademii Nauk Republiki Czeskiej oraz Uniwersytet we Fryburgu.
Czytaj dalej „CZECHY: Otwarcie wystawy o internacjonalizmie studenckim w czasie zimnej wojny”
Dnia 30 kwietnia 2026 r. w Archiwum Narodowym w Pradze (Národní archiv Praha) odbyło się seminarium poświęcone przygotowaniu dokumentów publicznoprawnych do wdrożenia certyfikowanego protokołu SSL, stosownie do obowiązujących przepisów prawa.
W sali kinowej Archiwum, gdzie zebrali się uczestnicy seminarium, jako pierwszy głos zabrał Daniel Doležal, Dyrektor Departamentu Administracji Archiwalnej i Służby Kancelaryjnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Republiki Czeskiej, witając gości i nakreślając cel oraz zdania seminarium poświęconego protokołowi bezpieczeństwa służącego w urzędach i archiwach państwowych do szyfrowania danych przesyłanych między serwerem a zalogowanym użytkownikiem, przy zagwarantowaniu ich poufność i poprzez uwierzytelnienie tożsamość stron. Następnie wystąpił Tomáš Kalinec z tego samego Departamentu, prezentując referat na temat przygotowań Ministerstwa do wdrożenia certyfikowanego protokołu SSL, zaś Denisa Klempířová, zajmująca się w Ministerstwie metodyką działalności kancelaryjnej, przedstawiła praktyczne rekomendacje dotyczące przejścia na nowy – certyfikowany SSL.
Czytaj dalej „CZECHY: Seminarium o nowych przepisach dla usług archiwalnych certyfikatów eSSL”
Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Pradze (Státní oblastní archiv v Praze), Powiatowe Archiwum Państwowe w Kolínie (Státní okresní archiv v Kolín) oraz Centrum Ruchu Strażackiego w Přibyslavie (Centrum hasičského hnutí Přibyslav) organizują konferencję naukową pt. „Ogień i historia”, która odbędzie się w dniach 19 i 20 listopada 2026 r. w historycznej sali Centrum Rozwoju Biznesu w Kolínie (CEROP Kolín).
Istniejące od 1972 r., mające siedzibę w Instytucie Herdera w Marburgu w Niemczech, Stowarzyszenie Bibliotek i Centrów Dokumentacji Studiów Europy Wschodniej, Środkowo-Wschodniej i Południowo-Wschodniej (ABDOS – Arbeitsgemeinschaft der Bibliotheken und Dokumentationsstellen der Ost-, Ostmittel- und Südosteuropaforschung) jest organizacją skupiającą instytucje i osoby parające się gromadzeniem, kolekcjonowaniem i katalogowaniem, a także badaniem i propocją literatury powstającej w Europie Wschodniej, Środkowo-Wschodniej i Południowo-Wschodniej. ABDOS wspiera również kontakty między bibliotekarzami i dokumentalistami, czemu służą coroczne konferencje szkoleniowe i informacyjne, odbywające się naprzemiennie w krajach niemieckojęzycznych i innych krajach – zazwyczaj w Europie Wschodniej. Tegoroczna konferencja odbędzie się w Czechach.
Czytaj dalej „CZECHY: Konferencja ABDOS – pod hasłem Biblioteki i Wygnanie”
W dniach 18-20 marca 2026 r. Archiwum Narodowe w Pradze zorganizowało międzynarodową konferencję poświęconą dokumentacji cyfrowej. Była to już 29 edycja tego typu spotkań organizowanych przez krąg / grupę roboczą archiwistów instytucji publicznych, uniwersytetów i instytucji akademickich, w większości niemieckich, ale także z Austrii, Czech i Szwajcarii, działających pod wspólnym hasłem „Archivierung von Unterlagen aus digitalen Systemen” – w skrócie AUdS, czyli „Archiwizacja dokumentów z systemów cyfrowych”.
Czytaj dalej „CZECHY: Setki uczestników konferencja AUdS w Pradze”
Stowarzyszenie Czeskich Archiwistów zaprasza na czwartą edycję czesko-niemiecko-austriackiej Konferencja Archiwistów Uniwersytetów i Instytucji Naukowych (Dreiländertagung), która odbędzie się w dniach 16–18 marca 2026 r. w gmachu Karolinum w Pradze
Uczestnicy Konferencji będą mogli wysłuchać referatów i wziąć udział w dyskusjach na temat trzech obszarów tematycznych: 1) standardów i ram prawnych archiwistyki, 2) digitalizacji i długotrwałego przechowywania danych cyfrowych, 3) dostępności.
Organizatorzy przygotowali również bogaty program towarzyszący, obejmujący wycieczki do praskich archiwów (niestety liczba miejsc jest tu ograniczona). Udział w Konferencji jest bezpłatny. Językami spotkania będą angielski i niemiecki, przy czym organizatorzy czynią starania, aby w miarę wszystkie wystąpienia i prezentowane materiały miały swoje odbicie w języku angielskim, choćby tylko w formie streszczeń.
Więcej informacji i formularze rejestracyjne można znaleźć na stronie internetowej ČAS w zakładce „Dreiländertagung” (https://cesarch.cz/wp-content/uploads/2026/02/Program_Dreilaendertagung_2026_final.pdf).
Czytaj dalej „CZECHY: Czwarta konferencja archiwistów trzech krajów”
Gospoda, zwłaszcza w Czechach, była i jest miejscem szczególnym. Tu nie tylko nocowano, posilano się i odpoczywano, ale przede wszystkim była to zawsze miejsce spotkań, dialogu w pełnym tego słowa znaczeniu, w także dialogu społecznego, międzypokoleniowego, artystycznego, mniej lub bardziej intelektualnego, a wreszcie politycznego. Gospoda odgrywała więc istotną rolę w życiu mieszkańców Czech. Nic więc dziwnego, że tamtejsi archiwiści i historycy zdecydowali się dla omówienia tego zjawiska zorganizować międzynarodową i interdyscyplinarną konferencję naukową pod tytułem „Gospodarzu, nalej! Transformacja obiektów hotelarskich w erze nowożytnej” (Hospodo, nalej! Proměna pohostinských zařízení v moderní době). Konferencja odbędzie się w dniach 13–15 maja 2026 r. w sali Teatru Miejskiego „Na Poště” w Benešovie.
Czytaj dalej „CZECHY: „Gospodarzu nalej!” – konferencja naukowa w Usti nad Łabą”
Dnia 20 stycznia 2026 roku Filmoteka Narodowa w Pradze organizuje uroczysty pokaz filmu niemego Gustava Machatý’ego z 1929 roku pt. „Erotikon”. Najprawdopodobniej żaden inny czeski niemy film nie zdobył przed II wojną światową takiej sławy, jak ten obraz. Ale i dziś zajmuje on ważne miejsce w historii kina światowego, nie tylko dzięki śmiałym scenom miłosnym. Film ten porusza temat miłosnego rozczarowania, ale również istotny dla swoich czasów problem zmieniających się ról mężczyzny i kobiety, emancypacją, starcie tradycji z nowoczesnością.
„Erotikon“ Gustava Machatý’ego od dziesięcioleci nie był jednak nigdzie prezentowany. Jedyna zachowana kopia znajdowała się w zasobie Narodowego Archiwum Filmowego w Pradze (Národní filmový archiv). Znacząca ta dla czeskiej i światowej kultury instytucja powstała jeszcze w 1943 roku, rozwinęła się po 1945 roku, przechodząc liczne reorganizacje i zmiany podległości. Obecnie jest jedną z kluczowych instytucji archiwalnych w Czechach, sprawując opiekę nad krajową kinematografią. Przede wszystkim gromadzi i sprawuje opiekę nad szeroko rozumianym dziedzictwem filmowym, mając w swoich zasobach przeszło 150 milionów metrów taśmy filmowej, ponad pół miliona fotografii, przeszło 30.000 plakatów i 100.000 różnych materiałów promocyjnych. W praskim Narodowym Archiwum Filmowym ocalały jedyne kopie licznych filmów uznanych za zaginione, wyprodukowane zarówno w Europie, jak i w Ameryce Północnej. Archiwum prowadzi też szeroką działalność naukową i wydawniczą, jak również organizuje wiele wystaw i pokazów filmowych. Od 2011 roku realizuje szeroko zakrojone prace digitalizacyjne. Ich efektem jest właśnie film Gustava Machatý’ego.
Gustava Machatý (1901–1962) swą przygodę z filmem rozpoczął już pod koniec I wojny światowej, gdy porzuciwszy naukę w szkole średniej zatrudnił się jako rekwizytor filmowy. Już w 1918 roku założył własną firmę filmową, będąc w niej jednocześnie aktorem, asystentem reżysera, scenografem i scenarzystą. W latach 1920–1924 przebywał w USA, studiując u amerykańskich filmowców. Po powrocie do Czech nakręcił w 1926 roku film pt. „Sonata Kreutzerowska” (Kreutzerova sonáta). W 1928 roku wspomniany „Erotikon”, w 1931 roku swój pierwszy film dźwiękowy „Z soboty na niedzielę” (Ze soboty na neděli), rok potem „Načeradec král kibiců”, a następnie swój drugi legendarny film pt. „Ekstaza (Extase). Film ten wywołał światową sensację i odniósł sukces na II Festiwalu Filmowym w Wenecji. Był on dość odważny jak na ówczesne czasy i pewien sposób skandaliczny, ponieważ austriacka aktorka Hedy Kiesler (późniejsza amerykańska gwiazda filmowa Hedy Lamarr) pojawiała się w niektórych scenach nago. W 1936 roku wyjechał za granicę. Przebywał w Ameryce Północnej, we Włoszech, Austrii, a powróciwszy do Czechosłowacji, gdzie całkowicie zaprzestał filmowania. Nadal kręcił filmy za granicą. W latach 1938–1945 pracował w Hollywood, gdzie w 1937 roku nakręcił „Panią Walewską” z Gretą Garbo w roli głównej, zaś w 1945 roku najlepszym i najsłynniejszy film z tego okresu, a mianowicie „Zazdrość” (Jealousy). Po II wojnie światowej na stałe osiadł w Republice Federalnej Niemiec, gdzie pracował jako wykładowca w szkole filmowej, i gdzie zmarł w Monachium.
Czytaj dalej „CZECHY: Seans filmu „Erotikon” z 1929 r. z Narodowego Archiwum Filmowego”
Fascynujące archiwalia można odnaleźć nie tylko w dokumentach tekstowych, obrazowych (ikonografii), kartografii, coraz częściej też w plikach elektronicznych, ale także nagraniach dźwiękowych. Dowiodły tego Wikimedia Republiki Czeskiej (Wikimedia ČR) wraz z Archiwum Czeskiego Radia (Archivem Českého rozhlasu), które wspólnie opublikowały unikatową kolekcję dźwięków dzwonów.
W ramach pilotażowego projektu pn. „Wymarłe dzwony” (Zaniklé zvony), Archiwum Czeskiego Radia odnalazło, zrekonstruował, zdigitalizowało oraz umieściło w Internecie, 89 nagrań dźwięków dzwonów z okresu Protektoratu Czech i Moraw (1938-1945). Wiele z tych dzwonów już nie istnieje, gdyż zostało zarekwirowanych przez Niemców i zniszczonych pod koniec wojny.
Czytaj dalej „CZECHY: Unikatowa kolekcja archiwalnych dźwięków dzwonów”
Dnia 25 listopada 2025 roku w sali wykładowej Archiwum Narodowego na Chodovcu w Pradze (Narodní archiv Praha) odbył się bardzo interesujący, także dla polskich historyków, wykład Vlastimila Ondráka pt. „Nie ma wojny! Wszędzie pokój? Tak zwane najazdy UPA na Czechosłowację w latach 1945–1947”. Wykład ten stanowił część wydarzeń zorganizowanych w ramach cyklu „Rok Przełomu”, w ramach którego Archiwum Narodowe organizuje różne akcje (wystawy internetowe i tradycyjne, wkłady, dyskusje itp.) dotyczące wydarzeń sprzed 80 lat i odnoszących się do nich dokumentów.
Kapitulacja Niemiec dnia 8 maja 1945 roku kończąca II wojnę światową w Europie wcale nie oznaczał końca walk w różnych krajach, zmierzających do wyzwolenia narodów spod reżimów dyktatorskich. W Polsce i na terenach anektowanych przez ZSRR ruch oporu przetrwał do lat 50. XX wieku, spodziewając się wybuchu trzeciej wojny światowej między byłymi sojusznikami, zwłaszcza USA i ZSRR. Organizacja Ukraińskich
Czytaj dalej „CZECHY: Prelekcja o działaniach UPA w Czechosłowacji w latach 1945–1947”