Nowości z Czech i Słowacji – Strona 2

CZECHY: Tajemnicza koperta – ostatnie słowa prezydenta Masaryka

Jak powszechnie wiadomo historia skrywa wiele tajemnic, a opisujące je dokumenty odkrywane są często po wielu latach. Takimi dokumentami miała być zawartość tajemniczej koperty, którą 19 września 2005 r. do Archiwum Narodowego w Pradze przekazał Antonín Sum (zmarł w 2006 r.), jeden z osobistych sekretarzy Jana Masaryka (1886–1948) ministra spraw zagranicznych Czechosłowacji (1940–1948), a jednocześnie syn Tomáša Garrigue Masaryka (1850–1937), współtwórcy niepodległości tego kraju i jego pierwszego prezydenta (1920–1935). Koperta była zapieczętowana, a darczyńca zastrzegł, że można ją będzie otworzyć dopiero po 20 latach. Miała ona kryć przesłanie prezydenta Tomáša Masaryka, spisane przez jego syna prawdopodobnie 5 września 1937 r., już na łożu śmierci. Sprawa ta poruszyła czeską opinię publiczną, wywołując gorące dyskusje i wiele spekulacji na temat ostatnich słów prezydenta. Sama koperta spoczęła zaś na 20 lat w kasie pancernej praskiego Archiwum Narodowego.

Czytaj dalej „CZECHY: Tajemnicza koperta – ostatnie słowa prezydenta Masaryka”

CZECHY: Festiwal w Lochotín oczami Służby Bezpieczeństwa

W kolejnej odsłonie ciekawostek archiwalnych, prezentowanych raz w miesiącu przez Archiwum Zbiorów Sił Bezpieczeństwa (Archiv bezpečnostních složek) – odpowiednika polskiego Instytutu Pamięci Narodowej, udostępniono materiały dotyczące wydarzenia muzycznego, które symbolizowało przemiany polityczne, społeczne i kulturalne, jakie zachodziły w Czechosłowacji w drugiej połowie lat 80. XX w.
Dnia 15 września 1987 r., w ramach międzynarodowego marszu pokojowego na terenie teatru naturalnego w Pilźnie-Lochotín zorganizowano „Festiwal Pokoju”. Od połowy lat 80. XX w. tzw. festiwale pokoju były jedną z niewielu okazji (obok dożynek, wiejskich zabaw i powoli odradzających się klubów), gdzie po fali represji poprzednich lat, można było usłyszeć (i zobaczyć) muzyków rockowych.

Czytaj dalej „CZECHY: Festiwal w Lochotín oczami Służby Bezpieczeństwa”

CZECHY: Seminarium o ochronie dokumentacji audiowizualnej

Czeski Komitet Błękitnej Tarczy we współpracy z Archiwum Narodowym w Pradze, organizują już po raz drugi seminarium nt. „Ochrona dokumentów audiowizualnych i fotografii”, które odbędzie się dnia 9 października 2025 r.
Celem seminarium jest wymiana wiedzy i doświadczeń w zakresie pozyskiwania, konserwacji i ochrony prawnej, a przede wszystkim zabezpieczania i opieki nad materiałami fotograficznymi i filmowymi. W bloku porannym będą miały miejsce wykłady ekspertów, poświęcone m.in. warunkom klimatycznym w magazynach, pracy z uszkodzonymi taśmami filmowymi, czy zbiorom fotografii historycznych. W części popołudniowej odbędą się warsztaty praktyczne, dotyczące m.in.: identyfikacji negatywów i pozytywów. Całość zakończy wykład na temat ochrony praw autorskich do materiałów audiowizualnych. Seminarium skierowane jest do pracowników instytucji pamięci, archiwistów, kustoszy i innych ekspertów w dziedzinie opieki nad dziedzictwem kulturowym.

Czytaj dalej „CZECHY: Seminarium o ochronie dokumentacji audiowizualnej”

CZECHY: Czy dojdzie do brakowania materiałów archiwalnych? Może u nas też?

W programie Walnego Zgromadzenia Czeskiego Stowarzyszenia Archiwalnego, jakie odbyło się jeszcze w kwietniu 2025 r., tradycyjnie miało miejsce wystąpienie dyrektora Departamentu Administracji Archiwalnej i Służby Dokumentacyjnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Daniela Doležala, któremu podlegają wszystkie archiwa państwowe w Republice Czeskiej. W swoim przemówieniu, które sam określił mianem „raportu”, przedstawił najważniejsze, według niego, wyzwania i problemy, przed jakimi w najbliższych latach staną archiwa historyczne. Przyjrzyjmy się kilku z tych zagadnień.
Na początku wystąpienia Daniel Doležal – odpowiednik polskiego Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych – wyraził zadowolenie z „korzystnej i owocnej współpracy pomiędzy ministerstwem a Czeskim Stowarzyszeniem Archiwalnym”, w ramach której przeprowadzono szereg spotkań i debat nad rozwojem czeskiej archiwistyki. Ważne dla niego były też częste odwiedziny w archiwach i osobiste kontakty, podejmowane w poszukiwaniu „optymalnej płaszczyzny dla naszej dziedziny, konsensusu, który może stać się solidnym fundamentem dalszego istnienia”. W stale i szybko zmieniającym się świecie archiwistyka winna wypracować solidne podstawy, w oparciu o które będzie można „udowodnić społeczeństwu nieodzowność archiwów i archiwistów”. Zauważył przy tym, że niezmiennym elementem pozostaje fakt, „że praca archiwalna nigdy, pod żadnymi rządami (…), nie miała należnego priorytetu ani społecznego wsparcia”.

Czytaj dalej „CZECHY: Czy dojdzie do brakowania materiałów archiwalnych? Może u nas też?”

CZECHY: Próba przemytu narzeczonej przez granicę w 1965 r.

Czeskie Archiwum Zbiorów Sił Bezpieczeństwa (Archiv bezpečnostních složek) – odpowiednik polskiego Instytutu Pamięci Narodowej, na swoich stronach internetowych co miesiąc przedstawia ciekawe dokumenty dotyczące działalności byłej czechosłowackiej Służby Bezpieczeństwa i innych urzędów tego komunistycznego państwa. W jednej z ostatnich takich prezentacji znalazły się akta dochodzenia z 1965 r. dotyczące próby przemytu przez granicę kobiety, ukrytej w specjalnej skrytce samochodu osobowego.

Czytaj dalej „CZECHY: Próba przemytu narzeczonej przez granicę w 1965 r.”

CZECHY: Konferencja o „Psiogłowcach”

Powiatowe Archiwum Państwowe w Domažlicach z siedzibą w Horšovskim Tynie, we współpracy z Biblioteką im. Boženy Němcovej w Domažlicach, Miastem Domažlice i Krajem Pilzneńskim organizują konferencję pt. „Chodowie i rok 1325 – Siedem wieków historii Chodów”, która zaplanowana została w dniach 2–3 października 2025 r.
Chodowie (czeskie Chodové), to wolny lud, którym królowie czescy w XIII w. obsadzili zachodnią granicę Czechach, celem strzeżenia jej ze strony Bawarii. Zamieszkiwali 11 wsi koło Domažlic, tzw. – Region Chodzki. Byli wolnymi kmieciami, podlegającymi jedynie królowi. W zamian za swoją służbę zostali zwolnieni ze wszystkich powinności feudalnych.

Czytaj dalej „CZECHY: Konferencja o „Psiogłowcach””

CZECHY: Protokół rozwiązania Układu Warszawskiego z 1991 r. zabytkiem kultury

W Republice Czeskiej od wielu lat najważniejsze dla państwa i narodu dokumenty wpisywane są na specjalną listę Archiwalnych Zabytków Kultury (AKP), która aktualizowana jest co roku przez Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Trafiające na tę listę materiały aktowe oceniane są pod względem czasu powstania, treści, formy, jak również znaczenia ich twórcy, bierze się pod uwagę także ich wyjątkowość, oryginalność, a przede wszystkim znaczenie dla historii powszechnej, narodowej lub regionalnej, ale także dziejów nauki, techniki lub kultury. Umieszczenie danego dokumentu na takiej liście jest bardzo istotnym narzędziem ochrony i promocji dziedzictwa archiwalnego. Archiwa będące w posiadaniu takiej dokumentacji prowadzą dla niej odrębną ewidencję.

Czytaj dalej „CZECHY: Protokół rozwiązania Układu Warszawskiego z 1991 r. zabytkiem kultury”

CZECHY: Spotkanie archiwistów z ambasadorem Czech w Polsce

Dnia 6 lutego 2025 r. Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Republiki Czeskiej w Rzeczypospolitej Polskiej PhDr Břetislav Dančák, spotkał się z Janem Borisem Uhlířem przedstawicielem Archiwum Sił Bezpieczeństwa (Archivu bezpečnostních složek – w skrócie ABS) – odpowiednik polskiego Instytutu Pamięci Narodowej, oraz z Lubomírem Augustinem, dyrektorem Biura Szefa Służby. Jego Ekscelencja Ambasador został poinformowany o działalności i zbiorach archiwalnych podległych ABS oraz ich znaczeniu dla państwa czeskiego. Poinformowano go również o powstającym portalu ABS nt. „Obywatele Czechosłowacji straceni na Centralnym Polu Straceń III Rzeszy” (Občané Československa popravení na centrálních popravištích Třetí říše). W trakcie spotkania poproszono Pana Ambasadora o wsparcie badań nad centralnym miejscem straceń we Wrocławiu i współpracę Ambasady w tym projekcie. Ambasador obiecał wsparcie dla tych działań ABS w Polsce.

Czytaj dalej „CZECHY: Spotkanie archiwistów z ambasadorem Czech w Polsce”

CZECHY: Dokumenty dźwiękowe Karla Kryla udostępnione przez Archiwum Narodowe

Archiwum Narodowe w Pradze (Národní archiv Praha) opublikowało na swoich stronach internetowych dźwiękowy portret czeskiego barda, poety i grafika Karla Kryla, a jednocześnie wydał książkę pt. „Ahoj občani!“ Karel Kryl proti vnitřní nesvobodě, („Witajcie obywatele!” Karel Kryl przeciwko wewnętrznemu brakowi wolności), autorstwa Jakub Šlouf, Jiří Křesťan, Miroslav Šepták, Pavel Mücke.

Karel Kryl – czeski bard Praskiej Wiosny 1968 r., poeta, grafik, główny przedstawiciel czechosłowackiego antykomunistycznego protest songu lat 1963–1989, bard Praskiej Wiosny 1968 r., działacz emigracyjny, urodził się 12 kwietnia 1944 r. w Kromieryżu (Kroměříž). Wyemigrował do Niemiec w 1969 r., gdzie współpracował z Radiem Wolna Europa”. Po 1989 r. wrócił do kraju, ale ostatecznie w nim nie zamieszkał, pozostając w Monachium. W wywiadach dla mediów i w swojej twórczości bezkompromisowo krytykował wydarzenia aktualne społeczne. Pisał muzykę i teksty piosenek, a jego repertuar obejmował zarówno piosenki satyryczne i poważne, ukazujące społeczeństwo, jak i poetyckie oraz melancholijne ballady. Miał przydomek „poeta z gitarą”. Zmarł 3 marca 1994 r. w Monachium.

Czytaj dalej „CZECHY: Dokumenty dźwiękowe Karla Kryla udostępnione przez Archiwum Narodowe”

CZECHY: Popularny podcast na rozpoczęcie 20. Krajowej Konferencji Archiwalnej

Stowarzyszenie Czeskich Archiwistów (Česká archivní společnost) opublikowała pierwszy komunikat i zaproszenie na 20. Krajową Konferencję Archiwalną, która odbędzie się w dniach 27.–29. maja 2025 r. w Centrum Kongresowym „Aldis” w Hradcu Kralove. Wybór miejsca obrad nie jest przypadkowy. Hradec Králové obchodzi bowiem w 2025 r. 800-lecie swojego powstania.
Istniejąca od X w. osada zbiegu rzeki Łaby i Orlicy została w 1225 r. przez króla Czech Przemysława Ottokara I, podniesiona do rangi miasta królewskiego, obejmującego zamek wraz z osadą handlową i ośrodkiem rzemiosła. Hradec szybko stał się głównym ośrodkiem Czech wschodnich, pełniąc jednocześnie rolę wdowiego uposażenia czeskich królowych. Dziś miasto pełni funkcję jednego z dwóch głównych, obok Pardubic, ośrodków administracyjnych, ale i przemysłowo-handlowo-usługowych, jak i kulturalnych tego regiony, będąc jednocześnie ważnym czeskim ośrodkiem akademickim, m.in. Uniwersytet Hradec Králové (Univerzita Hradec Králové – UHK). Na początku 2024 r. liczył sobie prawie 94 tys. mieszkańców, będąc ósmym pod względem liczby ludności miastem w Czechach.

Czytaj dalej „CZECHY: Popularny podcast na rozpoczęcie 20. Krajowej Konferencji Archiwalnej”