Naukowy Portal Archiwalny
Archiwa gospodarcze – temat traktowany w polskiej archiwistyce marginalnie, w Szwajcarii znajduje swoje poczesne miejsce i jest przedmiotem zainteresowania nie tylko środowiska archiwalnego ale przede wszystkim środowiska biznesowego. Więcej o archiwach gospodarczych w krajach niemieckojęzycznych: SZWAJCARIA: Archiwa gospodarcze w Szwajcarii.
Czytaj dalej „SZWAJCARIA: Europa oczami Johanna Conrada Fischera”
Najstarsze dowody istnienia oficjalnego archiwum w Lucernie pochodzą z 1409 roku, czyli z okresu formowania się kantonu Lucerna. Jego zbiory odzwierciedlają losy kantonu od jego początków, aż do dnia dzisiejszego. Po długim okresie pełnienia funkcji zarówno archiwum miejskiego, jak i państwowego czyli kantonalnego, w 1803 roku stało się ono archiwum państwowym (Staatsarchiv Luzern, z podziałem obowiązków i majątku między miastem a kantonem Lucerna. Miasto Lucerna utworzyło własne archiwum miejskie, w którym gromadzone są dokumenty miejskie od 1803 roku.
Wielkość zasobu Archiwum Państwowego wynosi obecnie ok. 22 km akt, a obsługuje go zaledwie 26 stałych pracowników merytorycznych i obsługowych.Oprócz akt urzędów i instytucji państwowych, archiwum otrzymuje również dokumenty pochodzenia prywatnego, ważne dla historii kantonu Lucerna, takie jak archiwa skasowanych klasztorów, a także zbiory ze świata biznesu, polityki (partii politycznych), kultury oraz wybrane archiwa majątków rodzinnych i osobiste. Archiwum ma prawny obowiązek nie tylko dokumentowania działań władz kantonalnych, ale także zabezpieczania, przechowywania i udostępniania do użytku dokumentów prywatnych ważnych dla historii Lucerny. Sprawuje ono pieczę nad wybranymi archiwami prywatnymi, aby zapobiec ich rozproszeniu lub zniszczeniu.
Czytaj dalej „SZWAJCARIA: Archiwa prywatne w zasobie Archiwum Państwowego w Lucernie”
Z uwagi na ciągle dużą ilość przejmowanych materiałów archiwalnych w tradycyjnej postaci oraz konieczność renowacji istniejących budynków archiwalnych, Szwajcarskie Archiwum Federalne Schweizerisches Bundesarchiv (BA) potrzebuje dodatkowej powierzchni magazynowej, aby wypełnić swoje ustawowe zadanie. Ogólny zasób archiwalny BA na koniec 2024 r. wynosił 80 km akt, a rocznie archiwum przyjmuje ponad kilometr dokumentów. Ponadto BA przejmuje rocznie 24 TB dokumentacji elektronicznej, której wielkość obecnie wynosi 60 TB. Archiwum pełni również wszystkie inne funkcje związane z udostępnianiem, nadzorem, digitalizacją i konserwacją materiałów archiwalnych przy obsadzie 66 etatów Zahlen und Fakten.
Czytaj dalej „SZWAJCARIA Nowy budynek magazynowy Archiwum Federalnego: Wybrano zwycięski projekt”
Federalna Ustawa o Archiwizacji (Bundesgesetz über die Archivierung dalej BGA) obowiązuje od 1999 r. W 2018 r. Claude Janiak deputowany Patii Socjaldemokratycznej w parlamencie w swoim postulacie zaapelował o przeprowadzenie ewaluacji ustawy. Od czasu wprowadzenia w życie BGA takie zjawiska jak digitalizacja, praktyki administracyjne oraz otoczenie społeczne i prawne uległy gwałtownej ewolucji. Szczególnie interesujące były dla deputowanego następujące pytania:
1. Jak digitalizacja wpływa na zarządzanie dokumentami? Kto zapewnia, że archiwizacja jest utrzymywana nawet po wprowadzeniu elektronicznego zarządzania dokumentacją (Gever) Czy ten organ posiada wystarczające uprawnienia do tego zadania?
2. Czy obowiązek udostępniania dokumentów jest regularnie weryfikowany? Kto zapewnia, że organy federalne podległe BGA nie będą gromadzić dokumentów zamiast udostępniać je archiwum federalnemu zgodnie z artykułem 6 BGA?
3. Kto zapewnia, że zgodnie z artykułem 8 BGA żadne dokumenty nie zostaną zniszczone bez zgody Archiwum Federalnego?
4. Zasadniczo ustawodawca ustanowił standardowy okres przechowywania wynoszący 30 lat. Istnieją organy federalne, które stosują do 95% swoich dokumentów wydłużony okres przechowywania. Kto zapewnia, że okresy przechowywania nie będą nadużywane?
5. Czy zasada swobodnego dostępu jest przestrzegana, a 30-letni okres przechowywania jest konsekwentnie wdrażany? Jaki odsetek dokumentów organów federalnych nie jest udostępniany z powodu przedłużonego okresu przechowywania?
6. Jakie są dostępne rozwiązania, aby zapewnić, że konflikty interesów z prywatnością i innymi uzasadnionymi interesami nie będą miały negatywnego wpływu na wolność badań i interes publiczny w badaniach historycznych?
7. Zgodnie z artykułem 13 BGA, organy udostępniające mogą, na wniosek Federalnego Archiwum, udostępniać materiały archiwalne przed upływem okresu przechowywania. Czy organy federalne stosują tę możliwość w ten sam sposób, czy też są one czasami bardziej restrykcyjne niż inne?
8. Czy dostęp do materiałów archiwalnych jest zawsze ściśle oddzielony od tego przewidzianego w Ustawie o Wolności Informacji, która opiera się na innych zasadach?
Czytaj dalej „SZWAJCARIA: Ustawa archiwalna pod lupą polityków”
W trakcie pobytu w Fundacji Archiwum Helveto-Polonikum we Fryburgu w 2024 roku, który miał na celu opracowanie spuścizny Henryka Opieńskiego i Lydii Opieńskiej-Barblan, odnaleziono dwa nieznane wcześniej listy Fryderyka Chopina pisane zParyża w 1837 r. do Juliana Fontany – pianisty, kompozytora, uczestnika powstania listopadowego, przyjaciela i kopisty Fryderyka Chopina. Cztery bezcenne kartki zapisane ręką Mistrza znajdowały się wśród licznej, nieskatalogowanej wcześniej korespondencji pozostawionej do identyfikacji nadawców. Listy te zwróciły moją uwagę ze względu na elementy, które wskazywały na ich autora, a mianowicie: czas -1837, miejsce – Paryż, charakterystyczny podpis „Twój Fryderyk”, charakter pisma oraz treść dotycząca Pani George Sand, przesyłania autografów koncertów i nokturnów oraz zakupu fortepianu, ulubionej marki Chopina Camille’a Pleyela. Julian Fontana, który po upadku powstania listopadowego podzielił los emigrantów polskich, spotkał się z Chopinem w Paryżu w 1832 roku i był przez pewien czas jego uczniem. Następnie osiadł w Londynie, a 1835 roku powrócił do Francji i zamieszkał wraz kompozytorem. Współpracował z nim jako kopista i osobisty sekretarz. Ten okres w życiu samego Mistrza był szczególny – właśnie wówczas fiaskiem zakończyło się jego narzeczeństwo z Marią Wodzińską. Niedługo później, bo jeszcze w roku 1836 poznał Aurorę Dudevent, ekscentryczną i intrygującą pisarkę, znaną jako George Sand. Po tym jak stało się jasne, że małżeństwo z Marią Wodzińską nie dojdzie do skutku, jego sercem i umysłem zawładnęła George Sand. Ta znajomość otworzyła nowy rozdział w życiu prywatnym i zawodowym 27-letniego wówczas kompozytora.
Czytaj dalej „Mój Fryderyk – dwa nieznane listy Chopina w Archivum Helveto-Polonicum we Fryburgu”
Czas, w którym Mehoffer tworzył swoje witraże, pokrywa się z powstaniem Uniwersytetu Fryburskiego, w którego tworzeniu nie zabrakło polskich profesorów z Krakowa. W 1889 r. do Krakowa wysłano delegata w celu znalezienia profesora języków słowiańskich. Wybór padł na Józefa Kallenbacha specjalizującego się w epoce romantyzmu, który wykładał na slawistyce kilkanaście lat. Sprowadził on na uczelnię takie znakomitości polskiego świata nauki jak Adam Mioduński od literatury klasycznej oraz Józefa Wierusza-Kowalskiego, twórcę wydziału nauk przyrodniczych. Jego uczniami był późniejszy prezydent Polski Ignacy Mościcki oraz przedstawiciel odrodzonego państwa polskiego Poselstwa w Bernie Jan Modzelewski. Tutaj Mościcki prowadził z sukcesem badania nad pozyskaniem kwasu azotowego z powietrza oraz budową kondensatorów wysokiego napięcia. Wspólnie założyli pierwsze w Europie przedsiębiorstwo produkujące kondensatory.
Szkic Józefa Mehoffera. Ze zbiorów AHP
W 1894 r., za namową krakowskiego architekta Tadeusza Stryjeńskiego, nieznany artysta z Krakowa Józef Mehoffer, wziął udział w międzynarodowym konkursie na cykl witraży do fryburskiej katedry św. Mikołaja. Prestiżowy konkurs ogłoszony z inicjatywy fryburskiego Bractwa Najświętszego Sakramentu, w którym wzięło udział 47 artystów z całej Europy, wygrał właśnie Mehoffer, deklasując konkurencję. Jego projekt Apostołowie, został oceniony najwyżej spośród wszystkich zgłoszonych. Zaintrygował sąd konkursowy swą siłą wyrazu, oryginalnością i niekonwencjonalną stylistyką. Joachim Berthier, członek jury, profesor teologii i filozofii, związany z Uniwersytetem we Fryburgu wspominał: „jasnym bowiem było (…) już na pierwszy rzut oka, że mieliśmy przed sobą tylko jedno dzieło naprawdę genialne: to Mehoffera”. Komisja konkursowa, obok walorów czysto artystycznych, podkreśliła w swej decyzji obecność w projekcie szeregu motywów polskich.
Fot. 1. Witraż Matka Boska Zwycięska projektu
J. Mehoffera w Katedrze św. Mikołaja we Fryburgu
Szwajcarski Fryouburg jest miastem, w którym znjaduje się wiele miejsc zwiazanych z Polakami. Wjeżdżając do miasta od strony Berna zachwyci nas widok malowniczo snującej się rzeki Saarine, ktorej brzegi łączy imponująca konstrukcja – wiadukt kolejowy w Grandfey zbudowany w latch 60-tych XIX wieku.Wynosi się on na wysokość 82 m i ciągnie na długości 334 m. Zaliczany jest do grona największych osiągnięć inżynieryjnych w XIX-wiecznej Szwajcarii i jest jednym z symboli Frybourga. Jego konstruktorem był polski inżynier Leopold Stanisław Błotnicki (1817-1879). Nie jest to jedyny akcent polski w historii tego kantonalnego miasta – jest ich znacznie więcej, o czym będzie w kolejnych pocztówkach. Ta i inne polskie historie z Fryouburga znajdują zaś swoje udokumentowanie w zbiorach Archiwum Fundacji Helveto-Polonicum (AHP), gromadzącym od 1993 r. polskie dziedzictwo kulturowe w Szwajcarii. Sama AHP i jej założyciele.
Wiadukt we Fryburgu
(Archivum Helveto-Polonicum, sygn. AHP CP-GRFE_003)
Czytaj dalej „SZWAJCARIA: Pocztówki z Frybourga – Most na rzece Saarine”
Stowarzyszenie Memoriav zostało założone, po tym, jak rząd federalny i inne zainteresowane podmioty pod koniec lat 80-tych XX wieku dostrzegły koniczność zachowania audiowizualnego dziedzictwa Szwajcarii. Narodziła się wówczas idea powołania instytucji, która umożliwiałaby, wspierałaby i koordynowała ochronę i udostępnianie audiowizualnych dóbr kultury Szwajcarii. W 1995 roku Schweizerische Nationalbibliothek, Schweizerisches Bundesarchiv, Cinémathèque Suisse w Lozannie, Schweizer Nationalphonothek, Bundesamt für Kommunikation powołały dożycia stowarzyszenie MEMORIAV. W 1998 roku dodano kolejnego członka-założyciela w celu koordynowania sektora fotograficznego: Szwajcarski Instytut Ochrony Fotografii z Neuchâtel.
Czytaj dalej „SZWAJCARIA: MEMORIAV- trosce o audiowizualne dziedzictwo”
Archiwa gospodarcze – temat praktycznie zupełnie pomijany i traktowany w polskiej archiwistyce marginalnie, w Szwajcarii znajduje swoje poczesne miejsce i jest przedmiotem zainteresowania środowiska archiwalnego. Temat jest szczególnie trudny ze względu na fakt, iż dotyczy sektora w zdecydowanej większości prywatnego, który ustawodawstwo archiwalne obejmuje w sposób bardzo ograniczony, nawet w przypadku udziału właścicielskiego Skarbu Państwa (w warunkach polskich). Z drugiej strony występuje niewielkie zainteresowanie ze strony samych podmiotów gospodarczych kwestiami związanymi ze sposobami wartościowania dokumentacji, zabezpieczania i archiwizacji, nie mówiąc o trwałym przechowaniu jej części dla przyszłych pokoleń. O dziwo, nie jest to tylko problem występujący w naszym kraju, dostrzegają go również członkowie Szwajcarskiego Stowarzyszenia Archiwistów i Archiwistek (Verband Schweizerischer Archivare und Archivarinnen -VSA) i próbują wyjść temu zagadnieniu naprzeciw.
