Dnia 20 stycznia 2026 roku Filmoteka Narodowa w Pradze organizuje uroczysty pokaz filmu niemego Gustava Machatý’ego z 1929 roku pt. „Erotikon”. Najprawdopodobniej żaden inny czeski niemy film nie zdobył przed II wojną światową takiej sławy, jak ten obraz. Ale i dziś zajmuje on ważne miejsce w historii kina światowego, nie tylko dzięki śmiałym scenom miłosnym. Film ten porusza temat miłosnego rozczarowania, ale również istotny dla swoich czasów problem zmieniających się ról mężczyzny i kobiety, emancypacją, starcie tradycji z nowoczesnością.
„Erotikon“ Gustava Machatý’ego od dziesięcioleci nie był jednak nigdzie prezentowany. Jedyna zachowana kopia znajdowała się w zasobie Narodowego Archiwum Filmowego w Pradze (Národní filmový archiv). Znacząca ta dla czeskiej i światowej kultury instytucja powstała jeszcze w 1943 roku, rozwinęła się po 1945 roku, przechodząc liczne reorganizacje i zmiany podległości. Obecnie jest jedną z kluczowych instytucji archiwalnych w Czechach, sprawując opiekę nad krajową kinematografią. Przede wszystkim gromadzi i sprawuje opiekę nad szeroko rozumianym dziedzictwem filmowym, mając w swoich zasobach przeszło 150 milionów metrów taśmy filmowej, ponad pół miliona fotografii, przeszło 30.000 plakatów i 100.000 różnych materiałów promocyjnych. W praskim Narodowym Archiwum Filmowym ocalały jedyne kopie licznych filmów uznanych za zaginione, wyprodukowane zarówno w Europie, jak i w Ameryce Północnej. Archiwum prowadzi też szeroką działalność naukową i wydawniczą, jak również organizuje wiele wystaw i pokazów filmowych. Od 2011 roku realizuje szeroko zakrojone prace digitalizacyjne. Ich efektem jest właśnie film Gustava Machatý’ego.
Gustava Machatý (1901–1962) swą przygodę z filmem rozpoczął już pod koniec I wojny światowej, gdy porzuciwszy naukę w szkole średniej zatrudnił się jako rekwizytor filmowy. Już w 1918 roku założył własną firmę filmową, będąc w niej jednocześnie aktorem, asystentem reżysera, scenografem i scenarzystą. W latach 1920–1924 przebywał w USA, studiując u amerykańskich filmowców. Po powrocie do Czech nakręcił w 1926 roku film pt. „Sonata Kreutzerowska” (Kreutzerova sonáta). W 1928 roku wspomniany „Erotikon”, w 1931 roku swój pierwszy film dźwiękowy „Z soboty na niedzielę” (Ze soboty na neděli), rok potem „Načeradec král kibiců”, a następnie swój drugi legendarny film pt. „Ekstaza (Extase). Film ten wywołał światową sensację i odniósł sukces na II Festiwalu Filmowym w Wenecji. Był on dość odważny jak na ówczesne czasy i pewien sposób skandaliczny, ponieważ austriacka aktorka Hedy Kiesler (późniejsza amerykańska gwiazda filmowa Hedy Lamarr) pojawiała się w niektórych scenach nago. W 1936 roku wyjechał za granicę. Przebywał w Ameryce Północnej, we Włoszech, Austrii, a powróciwszy do Czechosłowacji, gdzie całkowicie zaprzestał filmowania. Nadal kręcił filmy za granicą. W latach 1938–1945 pracował w Hollywood, gdzie w 1937 roku nakręcił „Panią Walewską” z Gretą Garbo w roli głównej, zaś w 1945 roku najlepszym i najsłynniejszy film z tego okresu, a mianowicie „Zazdrość” (Jealousy). Po II wojnie światowej na stałe osiadł w Republice Federalnej Niemiec, gdzie pracował jako wykładowca w szkole filmowej, i gdzie zmarł w Monachium.
Czytaj dalej „CZECHY: Seans filmu „Erotikon” z 1929 r. z Narodowego Archiwum Filmowego”
W dniu 3 lutego 2026 r. odbyło się robocze spotkanie przewodniczącego Państwowej Służby Archiwalnej Ukrainy Anatolija Chromowa z przedstawicielkami Narodowego Archiwum Szwecji (Riksarkivet) — Karin Åström Iko i Johanną Fries Markiewicz. W spotkaniu, na którym omawiano perspektywy współpracy ukraińsko-szwedzkiej, w szczególności w przygotowaniu wspólnego projektu i wymianie doświadczeń w zakresie pracy archiwów w warunkach wojennych i kryzysowych, wzięli także udział kierownicy państwowych instytucji archiwalnych oraz przedstawiciele branży archiwalnej. 
