Państwowe Archiwum Państwowe Brandenburgii w Poczdamie* bezpłatnie udostępnia cyfrowe publikacje. Od stycznia 2021 roku dostępnych jest do pobrania w Open Access ponad 70 tomów. Państwowe archiwum główne umożliwia zatem swobodny dostęp do wielu podstawowych prac z zakresu badań historycznych państwa. Wkrótce pojawią się kolejne tomy.
Minister kultury Brandenburgii, Manja Schüle, skomentowała: „Zmiana cyfrowa to zmiana kulturowa i właściwy instrument dla wybitnej nauki i badań w Brandenburgii. Nowa inicjatywa Państwowego Archiwum Głównego Brandenburgii, dzięki której każdy ma swobodny dostęp do swoich publikacji, to wielka szansa na teraźniejszość i przyszłość. Od teraz wiele podstawowych prac jest dostępnych i używanych na całym świecie w formie cyfrowej. Państwowe archiwum główne jest więc cyfrowym źródłem inspiracji i kieruje się zasadą naszej strategii otwartego dostępu: publiczne pieniądze, publicznie dostępna wiedza ”.
Wraz z licznymi autorami i współpracownikami Państwowe Archiwum Główne opublikowało w ostatnich dziesięcioleciach ponad 180 tomów z serii. Wydania źródłowe i inwentarze, monografie i redagowane tomy przekazują badania dotyczące historii kraju związkowego Brandenburgii i są wskazówkami do źródeł archiwum. „Tomy pokazują regionalną różnorodność naszej historii” – mówi Mario Glauert, dyrektor Państwowego Archiwum Głównego. „Naszym celem jest bezpłatne udostępnienie tej zbiorowej wiedzy wszystkim zainteresowanym.
Czechy. Konferencja o losach dóbr klasztornych od XVIII do XX wieku
Na początek października 2021 r. w jednym z najstarszych czeskich klasztorów w miejscowości Želiv (założonym w 1139 r.) planowana jest międzynarodowa konferencja naukowa, pt. „Monasteria abolita. Losy dóbr klasztornych od drugiej połowy XVIII do drugiej połowy XX wieku”, której organizatorami będą także dwie austriackie instytucje, a mianowicie Archiwum Diecezjalne w St. Pölten i klasztor w Göttweig (założony w 1084 r.).
Wywłaszczenia i konfiskaty majątku klasztornego (ruchomego i nieruchomego), to zjawiska, które towarzyszą niemal przez całe dzieje instytucji monastycznych Kościoła katolickiego. Tego typu działania podejmowane były zarówno wobec pojedynczych zakonów, jak w przypadku templariuszy z początku XIV wieku, jak i wobec wszystkich wspólnot zakonnych, jak w czasach reform józefińskich w monarchii austriackiej, czy też w Prusach zarówno na początku XIX w., jak i podczas tzw. Kulturkampf, czy wreszcie w 1950 r. w komunistycznej Czechosłowacji. Efektem tych przedsięwzięć były zawsze (poza przymusowym zaprzestaniem działalności wspólnot), rozległe transfery wszelkiego rodzaju dóbr, a w tym książek, dzieł sztuki oraz wszelkich innych zbiorów. Tym aspektom sekularyzacji i konfiskat przede wszystkim ma być poświęcona konferencja.
Czytaj dalej „Czechy. Konferencja o losach dóbr klasztornych od XVIII do XX wieku”
NIEMCY: Nowatorski sposób zarzadzania archiwami komunalnymi -mobilni archiwiści z Hesji
Z punktu widzenia archiwów komunalnych w Hesji, kiedyś, tj. przed 2012 r. gdy wszystko było inne i – z perspektywy czasu – niby lepsze, gminna nie miała prawie żadnych problemów z aktami, które należało zarchiwizować. Archiwum Państwowe w Marburgu co jakiś czas dokonywało na miejscu wartościowania dokumentacji, dzieląc ją na materiały archiwalne i te do utylizacji.
Jednak od czasu powstania ustawy o archiwach Hesji w 2012 r. (HArchivG) wszystko się zmieniło. Od tego czasu powiaty i gminy same są odpowiedzialne za właściwą archiwizację dokumentacji: Instytucje samorządu terytorialnego, ich związki oraz fundacje lokalne regulują archiwizację swoich dokumentów w ramach posiadanych możliwości gospodarczych w ramach własnych kompetencji zgodnie z heskim prawem archiwalnym ( HArchivG§19). Na podstawie §2 ust. 3 i 6 są zobowiązane do niezwłocznego wyodrębnienia wszystkich dokumentów, które nie są już potrzebne do wypełniania ich zadań, a których okres przechowywania upłynął, oraz do przekazania ich do archiwizacji właściwym archiwom [. . . ] ( HArchivG§8 ust. 1)
W powiecie Hersfeld-Rotenburg przechowywanych jest około pięciu kilometrów akt czekających na ocenę wartości archiwalnej. Podobnie sytuacja przedstawia się w sąsiednich powiatach, a wiele archiwów miast i gmin „pęka w szwach”. W tym kontekście władze starostwa zainteresowały się tą sprawą i znalazły sposób na rozwiązanie problemu. Zadanie to określone jako „Projekt Budowy Archiwum Okręgowego”, które ma na celu stworzenie warunków organizacyjnych i strukturalnych do zabezpieczenia dokumentów administracji powiatowej zgodnie z wymogami heskiej ustawy o archiwach (HArchivG) tj. zachować je dla przyszłości, uczynić przydatnymi do badań, a tym samym przyczynić się do zachowania wiedzy historycznej. Celem stało się utworzenie Interkomunalnego archiwum okręgowego Północnej Hesji (Interkommunales Kreis-Archiv Nordhessen), które będzie pełniło funkcję wyspecjalizowanej agencji dla zainteresowanych powiatów i będzie spełniało wymogi ustawy o archiwach Hesji. Tak też się stało. Po wielu dyskusjach, starostowie trzech powiatów: Hersfeld-Rotenburg, Schwalm-Eder i Vogelsberg, podpisali porozumienie prawa publicznego. Złożono także wniosek do landu Hesja o dotację na tę ponadregionalną i wzorcową współpracę.
KANADA: Naród w cieniu. Wystawa o Narodzie Metysów
Biblioteka i Archiwa Kanady (Bibliothèque et Archives Canada) otworzyły 5 stycznia 2021 r. internetową wystawę zatytułowaną Naród w cieniu (Un peuple dans l’ombre) poświęconą ludności metyskiej. Ludność metyska to ludność autochtoniczna ale mieszana, wywodząca się od potomków białych handlarzy Kompanii Zatoki Hudsona (powstała w 1670 roku jako spółka łowiecka handlująca futrami). Kompania istnieje do dziś i jest jednym z najstarszych przedsiębiorstw na świecie. Społeczność metyska wywodzi się od białych mężczyzn pochodzenia francuskiego, szkockiego i irlandzkiego oraz kobiet z lokalnych indiańskich plemion, a także francuskich potomków Quebecku i ich indiańskich żon.
Czytaj dalej „KANADA: Naród w cieniu. Wystawa o Narodzie Metysów”
CHORWACJA: Archiwalne straty po trzęsieniu ziemi
Dnia 29 grudnia 2020 r. o godz. 11:19:54 w Chorwacji doszło do silnego trzęsienia ziemi, z epicentrum w odległości około 3 km na południowy-zachód od miejscowości Petrinja i 47 km na południowy-wschód od Zagrzebia. Siłę wstrząsów, których źródło położone było na głębokości około 10 km, określono na 6,2 w skali Richtera. Drgania były odczuwalne we Włoszech, Grecji, Austrii, a nawet w Niemczech i Słowacji. Według mediów w wyniku kataklizmu życie straciło 7 osób, a wiele zostało rannych. Najbardziej ucierpiała miejscowość Petrinja, zniszczona w znacznym stopniu. W cieniu ludzkiej tragedii niejako schowały się straty, jakie poniosły archiwa i archiwalia.
Jak można przeczytać na stronach Chorwackiego Towarzystwa Archiwalnego (Hrvatsko arhivističko društvo) poważnym uszkodzeniom uległy następujące obiekty: Archiwum Państwowego w Sisaku (Državni arhiv u Sisku) i podlegające mu Centrum Gromadzenia Zbiorów
Czytaj dalej „CHORWACJA: Archiwalne straty po trzęsieniu ziemi”
FRANCJA i WŁOCHY: Portale tematyczne w archiwistykach narodowych. Część II. Portale francuskie „Hołd archiwów państwowych dla prezydenta Valéry Giscard d’Estaing”
1. Hommage des Archives nationales au Président Valéry Giscard d’Estaing
Hołd archiwów państwowych dla prezydenfa Valéry Giscard d’Estaing
Archiwa Państwowe w hołdzie prezydentowi Valéry Giscard d’Estaing (Hommage des Archives nationales au Président Valéry Giscard d’Estaing) to najnowszy francuski portal tematyczny. Opublikowano go w związku ze śmiercią prezydenta Valerego Giscard d d’Estaing (1926 – 2020), który zmarł w wieku 94 lat dnia 2 grudnia 2020 r. Był prezydentem Francji w latach 1974 – 1981.Portal składa się z dwóch części: „Siedem lat w obrazach (maj 1974 – maj 1981)” (Le septennat en images (mai 1974 – mai 1981) oraz „Valéry Giscard d’Estaing i archiwa” (Valéry Giscard d’Estaing et les archives).W części pierwszej wykorzystując 17 fotografii z zasobu archiwów francuskich wraz z ich opisem (kontekstem) lub kopii dokumentów, w krótkich migawkach, ukazują jego prezydenturę. Nie brano pod uwagę jedynie spektakularnych wydarzeń, ale także bardzo ludzkie aspekty jak rolę jaką odgrywała małżonka prezydenta dotąd w obyczaju francuskim nie znaną, a wzorowaną na pierwszych damach amerykańskich, zwłaszcza na Jackie Kennedy.
CZECHY: Nowa publikacja o cyfrowym świecie archiwalnym
„Digitální archivnictví” (Archiwistyka cyfrowa) to publikacja, jaka ukazała się jeszcze w 2019 r. w Czechach. Jej wydawcą jest Uniwersytet im. Masaryka w Brnie. Książka powstała w ramach projektu badawczego tegoż Uniwersytetu, nr MUNI/FR/0965/2017 pt. „Archiwizacja cyfrowa i technologie informatyczne w archiwistyce” (Digitální archivnictví a Informační technologie v archivnictví), realizowanego w latach 2017-2019. Redaktorem publikacji jest Stanislav Bárta.
Autorzy we wstępie do książki napisali: „Dziś jest dla nas całkiem naturalne, że dzielimy się informacjami w postaci elektronicznej (…). Nie ma nic prostszego, gdy cały zestaw piśmienniczy nosimy w kieszeni. Tam też znajdziemy całą bibliotekę pełną danych i informacji i wydaje się, że nie musimy już dłużej obciążać własnych głów. Z podobną łatwością tracimy również dane. Jeden po drugim wymieniamy ich nośniki i nie opłakujemy zbytnio tej straty, tak jak nigdy nie mieliśmy tych danych namacalnie w rękach. Jednak dane elektroniczne mogą być dostępne dłużej, niż to sobie wyobrażamy”. Jak długo? Na te i inne pytania starają się odpowiedzieć autorzy kolejnych artykułów: Stanislav Bárta, Hana Brzobohatá, Radna Červená, Jiří Jelínek, Zbyšek Stodůlka i Michaela Zemánková.
Monografia zawiera teksty podsumowujące problematykę archiwizacji cyfrowej w czeskim środowisku badaczy problemu. Termin archiwizacja cyfrowa jest tu używany w szerszym znaczeniu, obejmującym nie tylko obsługę dokumentów od razu powstałych w formie cyfrowej, przez cały ich cykl życia (od jego powstania, poprzez klasyfikację, ewidencjonowanie, trwałe przechowywanie, opracowanie aż do udostępnienia badaczom), ale także digitalizację dokumentów analogowych, dostęp do materiałów archiwalnych w przestrzeni wirtualnej i ogólnie wykorzystanie technologii informacyjnych w archiwach.
Czytaj dalej „CZECHY: Nowa publikacja o cyfrowym świecie archiwalnym”
FRANCJA i WŁOCHY: Portale tematyczne w archiwistykach narodowych. Część I Wstęp
Portale tematyczne są stosunkowo nowym zjawiskiem w archiwistyce światowej. W Europie dużą wagę przywiązują do nich archiwa Francji i Włoch, choć w pewnych formach, jak na przykład genealogia, znane są w większości narodowych sieci archiwalnych i to od dawna. Wydaje się, że źródeł ich można by upatrywać w realizowanych dawniej przez archiwa kwerendach tematycznych. Obecnie możliwości techniczne pozwalają w zasadzie dowolnie kształtować koncepcje prezentacji określonych tematów istotnych z punktu widzenia wspólnej historii. Fakty i osoby najistotniejsze dla wspólnej historii stają sie tematem kwerend archiwalnych rozpowszechnianych w formie portali tematycznych. Archiwa narodowe Francji w dwóch zdaniach zdefiniowały ich cele: „Portale tematyczne zawierają podstawowe zasoby do znajomości najważniejszych faktów i osób naszej wspólnej historii. Redagowane przez odpowiedzialnych za zespoły archiwalne i dokumentację są zaadresowane tak do specjalistów jaki i laików.”* We Włoszech portale tematyczne są integralną częścią szerokiego środowiska Systemu Archiwistyki Narodowej (Sistema Archivistico Nazionale – SAN), a podstawową ich funkcją jest „…umożliwienie publiczności, nie tylko specjalistom i ekspertom, dostępu do szerokiego dziedzictwa archiwalnego składającego się z wielu źródeł (dokumentacji aktowej, ikonograficznej, fotograficznej i audiowizualnej) związanych z określonym tematem. Portale zrodziły się z potrzeby uwidocznienia przebogatego dziedzictwa, wciąż mało znanego, równocześnie pozwalają wykorzystać wielką pracę wykonaną przez instytucje archiwalne znaną dotąd ograniczonemu kręgowi uczonych”.**
Archiwa włoskie podkreślają, że mimo przystępnego sposobu udostępniania wszystkie opisy są zgodne ze wspólnymi standardami narodowymi i międzynarodowymi, a obiekty cyfrowe zostały wyposażone w metadane systemu METS aby umożliwić łączenie ich z archiwum pochodzenia.
Czytaj dalej „FRANCJA i WŁOCHY: Portale tematyczne w archiwistykach narodowych. Część I Wstęp”
NIEMCY: Fotografie z getta w Tarnowie na wystawie w Berlinie
Berlińska Fundacja Topographie des Terrors przygotowała wystawę „Chłodnym okiem – Ostatnie zdjęcia rodzin żydowskich z getta w Tarnowie”. Celem Fundacji, założonej w 1992 roku, jest upowszechnianie wiedzy historycznej o narodowym socjalizmie i jego zbrodniach oraz zachęcanie do aktywnej dyskusji nad tą historią, w tym jej konsekwencjami po 1945 roku. Ponadto Fundacja pełni rolę doradczą dla kraju w istotnych kwestiach polityki historycznej.
Wystawa przedstawia zdjęcia osób z getta żydowskiego w Tarnowie w Generalnym Gubernatorstwie wykonane przez Rudolfa Dodensdorfa. Pod koniec 1941 r. dwóch wiedeńskich naukowców opracowało projekt „badania typowych Żydów wschodnich”. Sfotografowano wówczas ponad sto rodzin żydowskich, łącznie 565 mężczyzn, kobiet i dzieci, w okupowanym przez Niemców Tarnowie w marcu 1942 roku. Spośród nich tylko 26 przeżyło Holokaust i było później w stanie o nim napisać. Zachowały się zdjęcia i krótkie biografie pomordowanych.
Dwaj kuratorzy berlińskiej wystawy, która będzie pokazywana do 11 kwietnia 2021 r., w ramach przeprowadzania naukowej kwerendy w archiwach, dotarli również do Kreisarchiv Osterholz, w którym przechowywana jest spuścizna fotograficzna znanego fotografa z Worpswede Rudolfa Dodenhoffa (1917-1992).
Czytaj dalej „NIEMCY: Fotografie z getta w Tarnowie na wystawie w Berlinie”
MRA: Nowy Plan Strategiczny na lata 2021 – 2024
Nowy plan strategiczny został zatwierdzony n a pierwszym wirtualnym posiedzeniu zgromadzenia ogólnego MRA 16 listopada 2019 r. Hasłem, celem przewodnim jest: „Wzmocnić archiwistów i ich zawód 1921 – 1924 (Renforcer les archives et la profession 2021-2024). MRA, jako organizacja międzynarodowa archiwistów skupiająca zawody związane z archiwizacją i dokumentacją, chce wzmocnić swoją współpracą w trzech filarach:
1. Wzmocnić swoją sieć poprzez współpracę,
2. Poprawić swoją transparentność, odpowiedzialność i integralność,
3. Poprawić trafność (celowość ) swoich działań. (które mają być odpowiednie, inspirujące i wzmocnione).
Zdefiniowanie powyższych celów odbyło się poprzez przeprowadzone w 2019 r. prace zatytułowane „Miedzynarodowa Rada Archiwów przez i dla swoich członków” („L’ICA par et pour ses membres”) kiedy zebrano odpowiedzi, komentarze, wyniki badań fokusowych, ankiety, opinie Członków MRA na temat aktywności samej organizacji.
Czytaj dalej „MRA: Nowy Plan Strategiczny na lata 2021 – 2024”